Het fotograferen van poollicht

Het klinkt makkelijk, het fotograferen van poollicht. U ziet wat kleur in de lucht, richt uw camera en klik, u heeft uw foto. Helaas is dat niet helemaal hoe het werkt. Lees dit artikel en ook u zult kunnen thuiskomen met schitterende beelden die u nog lang zullen heugen.

Uitrusting

Het begint allemaal met een goede uitrusting, waar u zich ook bevind. Als u denkt dat u met uw mobiele telefoon of compact camera mooie plaatjes van het poollicht kan nemen dan zult u bedrogen uitkomen. Er zal namelijk niets tot nauwelijks iets te zien zijn op uw foto’s. De sensoren in deze camera’s zijn niet gevoelig genoeg. Wat u minimaal nodig zult hebben is een systeemcamera of spiegelreflexcamera (DSLR) die volledig manueel (M) in te stellen is en op een statief te plaatsen is. Het statief is nodig omdat voor poollicht over het algemeen vrij lange sluitertijden nodig zijn. Met de hand is dit niet te doen en zullen de foto’s wazig zijn door het trillen van de hand. Sluitertijden kunnen sterk variëren van 1 seconde voor fel poollicht maar ook 30 seconden voor zwak poollicht dat niet tot nauwelijks met het blote oog te zien is. Hierover later meer. Qua lens heeft de voorkeur een lichtsterke groothoeklens. Een 11mm f2.8 lens bijvoorbeeld. Voor extra gebruikersgemak kunt u overwegen om een afstandsbediening te gebruiken. Hierdoor kunt u foto's nemen zonder de camera aan te raken en dus trillingen voorkomt die je anders zal terugzien op uw foto's. Heeft u geen afstandsbediening? Geen nood! Ook met de zelfontspanner kunt u prima foto’s maken zonder de camera aan te raken wanneer deze begint met het belichten van de sensor.

Uitrusting

Afbeelding: Een DSLR met een lichtsterke groothoeklens, gemonteerd op een statief met een bedrade afstandsbediening.

Belichtingstijden

De belichtingstijd varieert tussen de 1 tot zelfs wel 30 seconden om de heldere bogen en structuren te kunnen zien op een foto. Maak niet enkel opnames met een vaste belichtingstijd maar verspreid de belichtingstijd. De ene maal maak je foto met een korte belichtingsperiode, de andere foto belicht je dan eens 30sec enzoverder. De gemiddelde belichtingstijd voor een goede foto van poollicht is ongeveer 20 seconden bij een ISO-waarde van 400. Bij een ISO-waarde van 1600 en hoger krijg je veel ruis in de foto's waardoor dit af te raden is. ISO-waarden tussen de 200 en 800 geven vaak de mooiste resultaten en de beste kwaliteit al kan het zijn dat de belichtingstijd onwenselijk lang word voor een goed resultaat.

f-waarde 64 ISO 100 ISO 200 ISO 400 ISO
1.4 35 sec 25 sec 12 sec 6 sec
1.8 60 sec 40 sec 20 sec 10 sec
2 60 sec 45 sec 25 sec 12 sec
2.8 2 min 90 sec 45 sec 25 sec
4 4 min 2½ min 90 sec 45 sec

Algemene tips en tips voor de hoge breedtegraad

Waar draait het om bij het fotograferen van poollicht? De uitrusting heeft u nu maar waar moeten we nog meer aan denken voordat we foto’s kunnen gaan maken? Het is vrij eenvoudig onder te verdelen in drie zaken: het weer, uw locatie en geomagnetische activiteit. Onze grootste vijand is het weer. Is het slecht weer en bewolkt dan heeft u pech. U zult geen poollicht kunnen zien door de wolken heen. Let wel op dat het kan lonen om toch te blijven opletten want als er gaten in de bewolking ontstaan zou u toch een glimp kunnen opvangen. Blijf dus niet in die sauna hangen! Natuurlijk is uw locatie ook belangrijk: tenzij u zich op Antarctica bevind geld deze regel: hoe noordelijker hoe beter. Voor Europa geldt dat zodra u boven de poolcirkel bent u een goede kans heeft op poollicht al bevind het aardmagnetisch veld zich in een rustige staat. Er zal altijd wel een moment komen dat er poollicht te zien is op zulke hoge breedtegraden. Een zo donker mogelijke plek (weg van stadslicht) met vrij uitzicht op het noorden is van cruciaal belang. Zeker bij een rustig aardmagnetischveld. Als het rustig ruimteweer is dan kan het zelfs zijn dat het poollicht zo zwak is dat het kan lijken op een wolk en het groen moeilijk tot niet te zien is. Weet u niet zeker waar u naar staat te kijken in de lucht? Pak dan eens uw camera en maak een foto. Ziet de "wolk" er een beetje groenachtig uit op de foto, dan is de kans groot dat u zwak fotografisch poollicht hebt vastgelegd. Is er net een coronaal gat actief of een coronale massa uitstoot aangekomen dan zult u geluk hebben. Als de waardes goed zijn (zie onze andere artikelen) dan zal het poollicht bijna overal (soms zelfs ten zuiden van u!) duidelijk te zien zijn.

Zo, dat klinkt al veelbelovend. Nu wilt u dat natuurlijk vastleggen met uw camera, we geven enkele tips mee. De instellingen van uw camera zult u zelf een beetje mee moeten experimenteren. Er is geen gouden regel of instellingen die altijd werken. Wat u altijd zal doen is uw camera op uw statief zetten met de afstandsbediening eraan. Schakel de autofocus van uw lens uit en zet vervolgens de camera op de Manuele stand (M). Stel vervolgens het diafragma zo laag mogelijk in en bij zoomlenzen zorg ervoor dat deze ingesteld is op het breedste gezichtsveld. Als de camera of lens uitgerust is met beeldstabilisatie is het verstandig om deze ook uit te schakelen. Voor het scherpstellen van de lens kunt u het beste scherpstellen op de sterren of een ander object aan de horizon. Weet u niet helemaal zeker waar de optimale scherpte van uw lens zit? Oefen dit dan een keertje en maak een foto van bijvoorbeeld de sterren en kijk op de computer terug of uw foto’s mooi scherp zijn. Geen computer in de buurt? Schakel dan op de camera naar de fotoweergave en zoom sterk in op het gemaakte beeld zodat de scherpte kan worden nagezien. Poollicht komt in vele verschillende kleuren en ook in intensiteit. Als het rustig ruimteweer is kan het zeer statisch en zwak zijn en zult u de ISO waarde moeten verhogen en/of de sluitertijd langer maken. Bepaal voor uzelf wat u een acceptabele ISO waarde vindt. U kunt kortere sluitertijden gebruiken met een hogere ISO maar dit introduceert ook ruis in uw foto’s. Hoe deze ruis er uit ziet en in welke mate die voorkomt is voor elke camera anders. Speel daar zelf een beetje mee en bepaal welke ISO stand u maximaal wilt gebruiken.

Bij erg fel poollicht kan een sluitertijd van 1 seconde al voldoende zijn maar bij zwak poollicht kan het zomaar zijn dat u pas bij een sluitertijd van 20 of 30 seconden een bevredigend resultaat hebt. Let erop dat poollicht beweegt. Bij erg lange sluitertijden zullen de scherpe contouren kunnen vervagen door de bewegingen van het licht. Deze bewegingen gaan vrij langzaam over het algemeen maar bij een wat langere belichting zal het zeker te zien zijn. Bij matige activiteit is de beweging al goed te zien bij een belichtingstijd van 10 seconden.

Bent u in de winter aan het fotograferen? Dan zijn er nog een aantal zaken waar u rekening mee moet houden. Door de kou zal uw batterij het minder lang volhouden dan u gewend bent. Overweeg om een tweede batterij aan te schaffen, zeker als u van plan bent de hele avond buiten te staan. Bewaar deze tweede batterij zo dicht mogelijk op uw lichaam zodat deze warm blijft. Staat uw statief in de sneeuw? Let dan op dat de poten niet door de sneeuw zakken. Toch jammer als u niet doorheeft dat er een poot door de sneeuw gezakt is en dus de horizon op al uw foto’s scheef staat.

Ideale tijdstippen om foto's vast te leggen zijn er niet meteen gezien dit afhankelijk is van de geomagnetische activiteit, maar in het algemeen zijn de beste tijden om het poollicht te zien is van 22:00u tot 1:00u maar het kan ook eerder of later. Bij een geomagnetische storm kan het poollicht al te zien van zonsondergang tot zonsopkomst mits de zonnewindparameters gunstig genoeg zijn. Heeft u nog geen datum staan? Overweeg dan te gaan rond de equinox. Rond deze twee datums (21 september en 21 maart) ontstaat poollicht sneller. Waarom dit gebeurt is nog steeds niet bekend. De allerlaatste en misschien wel beste tip die wij voor u hebben is: heb geduld. Het poollicht kan zomaar de kop op steken en kan ook zomaar weer verdwenen zijn. Er zijn altijd momenten dat het even komt, blijf dus alert!

Het fotograferen van details en structuren in het poollicht op de hoge breedtegraad

Echte amateur fotografen willen nog verder gaan in het fotograferen van het poollicht waarbij men meer aandacht wil schenken aan de vormen en structuren in het poollicht en dit met een mooie omgeving. Ook hiervoor hebben we tips!

Om heldere bogen en structuren in poollicht te kunnen fotograferen, is het aangeraden deze te fotograferen tussen half elf 's avonds en middernacht. Dit zijn fotografisch gezien de beste momenten voor het fotograferen van poollicht. Besteed ook aandacht aan de achtergrond van de foto. Zorg ervoor dat er geen straatlichten mee op de foto staan aangezien deze de gemaakte foto kunnen overbelichten. Het best gebruik je nachtlicht of een rode lamp. Om foto's van poollicht nog mooier te maken is het ook aangeraden om er de horizon of een ander object zoals bomen mee op te zetten. Als je uiteindelijk naar buiten gaat om foto's te maken, is het ook raadzaam om de camera al wat afgekoeld te hebben zodat de lens niet aandampt wat kan leiden tot slechte opnamen.

Wanneer je heldere bogen ziet, opent u de sluiter van de camera door middel van de draadontspanner in te duwen en vast te zetten. Stel uw camera in op de laagste f-waarde (diafragma waarde) om de belichtingstijd zo kort mogelijk te houden. Als er teveel beweging is bij de bogen en vormen mag u echter niet te lang belichten aangezien dit kan leiden tot niet gedetailleerde foto's of wazig poollicht op de foto. Kortom: het fotograferen van poollicht is een echte uitdaging maar kan prachtige foto's opleveren die iedereen zullen bekoren!

Tips voor de gemiddelde en lage breedtegraad

Voor de gemiddelde breedtegraad en helemaal de lage breedtegraad is het al een stuk lastiger om het poollicht vast te leggen. Allereerst moeten de parameters zo gunstig zijn dat de poollichtovaal zuidelijk genoeg zakt. Vanaf Kp7 kunt u poollicht verwachten op de gemiddelde breedtegraad aan de noordelijke horizon. Het uiterste noorden van Nederland heeft zelf bij Kp6 al een kans. Bij Kp8 en Kp9 zal het poollicht hoger aan de horizon te zien zijn, tot recht boven uw hoofd afhankelijk van de waarneemlocatie en de intensiteit van de geomagnetsiche storm, al is dit vrij zeldzaam. De lage breedtegraad (Luxemburg en zuidelijker) heeft zeker Kp8 en liefst Kp9 nodig.

Nu weten we dus welke Kp u nodig heeft maar om zeker te weten of er poollicht mogelijk is zult u ook een magnetometer moeten raadplegen. Een prima magnetometer voor Europa is magnetometer van Kiruna in het noorden van Zweden. Voor deze magnetometer geldt dat er een goede kans op visueel poollicht is voor de gemiddelde breedtegraad zodra het X-component 1300nT lager gaat dan het ombuigpunt. Voor fotografisch poollicht is het zelfs al mogelijk bij 700nT onder het ombuigpunt. Fotografisch poollicht is poollicht dat zo zwak is dat het niet met het blote oog te zien is. Dit poollicht zal eerder rood van kleur zijn omdat dit poollicht vaak verder weg is en zich veel hoger in de atmosfeer bevind. Onthou dat een fototoestel velen malen gevoeliger dan uw ogen zijn en zelf al is er niks te zien met het blote oog, zal je met een fototoestel toch mogelijks wat kunnen oppikken.

Wanneer aan deze voorwaarden voldaan zijn is het nodig dat u zich op een zo donker mogelijke locatie bevind met zo min mogelijk lichtvervuiling om uw heen. Ook het weer moet meewerken want het poollicht speelt zich heel hoog in de atmosfeer af. Een heldere hemel met weinig, of beter nog geen wolken is vereist! Vooral een goed zicht op de noordelijke horizon is zeer belangrijk omdat daar het poollicht daar te zien zal zijn. Ook het licht van steden en dorpen aan de noordelijke horizon kan op rood poollicht lijken dus probeer geen stadslicht ten noorden van u te hebben! Let daar dus op! U wilt niet thuiskomen met foto’s waar alleen stadslicht op te zien is. Deze gloed zal zeer helder op uw foto komen door de lange sluitertijden en als er poollicht te zien is, zal stadslicht dit zeker verdringen. Pas dus op!

Poollicht in Nederland

Afbeelding: Op 15 maart 2012 kwam de Kiruna magnetometer 1250nT onder het ombuigpunt en dat was voldoende voor Ide Geert Koffeman om het poollicht in Nederland vast te leggen.

<< Keer terug naar vorige pagina

Op basis van de huidige parameters is er nu geen kans op poollicht in België en Nederland
De richting van het interplanetair magnetisch veld is licht Zuidelijk (-5,26nT).

Laatste nieuws

Ruimteweer vandaag

Poollicht activiteit Zwak Sterk
Hoge breedtegraad 20% 15%
Gemiddelde breedtegraad 5% 1%
Voorspelde Kp max 3
Zonneactiviteit
M-klasse zonnevlam 1%
X-klasse zonnevlam 1%
Maanfase
Wassende maan

Steun Poollicht.be!

Om ook bereikbaar te blijven bij grote poollichtkansen hebben we een zware server nodig die alle bezoekers aankan. Doneer en steun dit project zodat we online blijven en je geen enkele poollichtkans mist!

100%

Meer alerts

Ruimteweer feitjes

Laatste X-klasse uitbarsting:10/09/2017X8.2
Laatste M-klasse uitbarsting:20/10/2017M1.0
Laatste geomagnetische storm:21/11/2017Kp5 (G1)
Aantal zonnevlekkenloze dagen in 2017:86
Huidig periode aantal zonnevlekkenloze dagen:6

Deze dag in de geschiedenis*

Zonnevlammen
12000X2.3
22000X2.0
32000X1.8
41998X1.0
51999M3.0
ApG
12001104G4
2201622G1
3199921G1
4200616
5199816
*sinds 1994