Wat is een zonnevlam?

Een zonnevlam is een grote explosie op de Zon die plaats vind wanneer de opgeslagen energie in getwiste magnetische velden (meestal boven zonnevlekken) plotseling vrijkomt. Zonnevlammen produceren een uitbarsting van straling over het elektromagnetisch spectrum, van radiogolven tot röntgenstraling en gammastralen. De energie die vrijkomt heeft het equivalent gelijk aan miljoenen atoombommen die gelijktijdig ontploffen! Zonnevlammen komen het vaakst voor wanneer de Zon actief is, rond het maximum. Het is dan goed mogelijk dat er vele zonnevlammen per dag plaatsvinden. Rond het zonneminimum zijn zonnevlammen zeldzaam en kunnen deze slechts een keer per week of zelfs nog minder voorkomen.Sterke zonnevlammen zijn zeldzamer dan de zwakkere zonnevlammen.

Een zonnevlam zoals gezien door NASA SDO

Afbeelding: Een spectaculaire zonnevlam zoals gezien door de NASA Solar Dynamics Observatory in de 193 Ångström golflengte.

Sommige (vooral sterke) zonnevlammen staan erom bekend dat deze enorme hoeveelheden zonneplasma kunnen uitstoten. Dit noemen we ook wel een coronale massa uitstoot. Coronale massa uitstoten staan erom bekend dat deze geomagnetische stormen kunnen veroorzaken wanneer deze bij de Aarde aankomen. Dit fenomeen is dus cruciaal voor poollicht in de Benelux.

De classificatie van zonnevlammen

Zonnevlammen worden geclassificeerd als A, B, C, M of X aan de hand van de piek flux (in watts per vierkante meter, W/m2) van de 1 to 8 Ångströms röntgenstralen nabij de Aarde, zoals gemeten door de GOES-15 satelliet. De tabel hieronder laat ons de verschillende zonnevlam klasses zien:

Klasse W/m2 tussen 1 en 8 Ångströms
A <10-7
B ≥10-7 <10-6
C ≥10-6 <10-5
M ≥10-5 <10-4
X ≥10-4

Iedere klasse is onderverdeeld in een logaritmische schaal van 1 tot 9. Bijvoorbeeld: B1 tot B9, C1 tot C9, etc. Een X2 zonnevlam is twee maal zo krachtig als een X1 zonnevlam, en is vier keer zo sterk als een M5 zonnevlam. De X-klasse categorie is anders en stopt niet bij de X9 maar telt door. Zonnevlammen van de X10 klasse of sterker worden soms ook wel eens ''Super X-klasse zonnevlammen'' genoemd.

A & B-klasse zonnevlammen

De A & B-klasse zonnevlammen zijn de twee laagste klasse zonnevlammen en niet echt interessant. De achtergrond flux (hoeveelheid straling terwijl er geen zonnevlammen zijn) zal vaak in de B-klasse te vinden zijn tijdens het zonnemaximum en in de A-klasse tijdens zonneminimum.

C-klasse zonnevlammen

Dit zijn kleine zonnevlammen die weinig of bijna geen waarneembare effecten hebben hier op Aarde. Alleen C-klasse zonnevlammen die lang duren zouden mogelijks een coronale massa uitstoot kunnen produceren maar deze zijn veelal zwak en langzaam. Bij aankomst op Aarde veroorzaken ze veelal geen significante geomagnetische verstoring.

M-klasse zonnevlammen

De middenmoot zijn de halfgrote zonnevlammen. Deze zorgen deze voor kleine radiostoringen aan de dagzijde van de Aarde. Kleine protonenstormen kunnen zich voordoen wanneer er een M-klasse zonnevlam plaatsvind. Het zijn vaak de zware en langdurige M-klasse zonnevlammen die voor poollicht kunnen zorgen in Nederland en België.

X-klasse zonnevlammen

De X-klasse zonnevlammen zijn de sterkste zonnevlammen die er zijn. X-klasse zonnevlammen zorgen voor radiostoringen (radio blackouts) aan de dagzijde van de Aarde en kunnen ook voor langdurige en sterke protonenstormen zorgen. Als de uitbarsting niet impulsief is en plaatsvind rond een zonnevlekkengebied die centraal op de zonneschijf staat, is er kans dat er een coronale massa uitstoot vrijkomt die een sterke geomagnetische storm kan veroorzaken met groots poollicht in Nederland en België.

X-klasse zonnevlam zoals gezien door de NASA SDO

Afbeelding: Een X-klasse zonnevlam zoals gezien door de NASA Solar Dynamics Observatory in de 131 Ångström golflengte.

Een subklasse hierin zijn de zeer uitzonderlijke super X-klasse zonnevlammen. Dit zijn de uitbarstingen vanaf X10 en zwaarder. Gelukkig komen deze uitbarstingen niet vaak (slechts enkele keren in een zonnecyclus) want de gevolgen op Aarde kunnen extreem zijn. De coronale massa uitstoten die bij dit soort uitbarstingen gepaard gaan kunnen tot leiden tot schade aan onze moderne technologie zoals satellieten en elektriciteitscentrales.

Een punt waar men op moet letten bij deze zonnevlammen is dat bijvoorbeeld een X20 zonnevlam niet tien keer zo sterk is als een X10 zonnevlam: een X10 zonnevlam staat gelijk aan een piek van 0.001 Watts/m2 waar een X20 zonnevlam gelijk staat aan een piek van 0.002 Watts/m2 in de 1-8 Ångstrom golflengte.

De zwaarste uitbarsting sinds de metingen van zonnevlammen begonnen in 1976, was waarschijnlijk een X28 zonnevlam op 4 november 2003 tijdens zonnecyclus 23. De detectoren op de GOES-12 satelliet die de kracht van zonnevlammen meet raakte 12 minuten lang verzadigd door de intense straling. Een latere analyse resulteerde in een piek sterkte van X28 al is dit nog een punt van discussie, er zijn wetenschappers die denken dat de zonnevlam nog veel sterker was dan X28. Gelukkig lag het gebied die deze uitbarsting produceerde tijdens de X28 zonnevlam al op de zonnerand maar toch was een deel van de coronale massa uitstoot aardegericht. Deze coronale massa uitstoot kwam aan op Aarde op 6 november 2003. De huidige satelliet die de sterkte van zonnevlammen meet is de GOES-15. Er is nog geen zonnevlam geweest die de instrumenten op GOES-15 verzadigde maar wetenschappers verwachten dat ook bij de GOES-15 de instrumenten zullen verzadigen zo rond de X17 klasse.

<< Keer terug naar vorige pagina

Op basis van de huidige parameters is er nu geen kans op poollicht in België en Nederland
De snelheid van de zonnewind is gematigd hoog (506,7 km/sec.)

Laatste nieuws

Ruimteweer vandaag

Poollicht activiteit Zwak Sterk
Hoge breedtegraad 30% 40%
Gemiddelde breedtegraad 10% 1%
Voorspelde Kp max 4
Zonneactiviteit
M-klasse zonnevlam 1%
X-klasse zonnevlam 1%
Maanfase
Nieuwe maan

Steun Poollicht.be!

Om ook bereikbaar te blijven bij grote poollichtkansen hebben we een zware server nodig die alle bezoekers aankan. Doneer en steun dit project zodat we online blijven en je geen enkele poollichtkans mist!

100%

Meer alerts

Ruimteweer feitjes

Laatste X-klasse uitbarsting:10/09/2017X8.2
Laatste M-klasse uitbarsting:09/09/2017M1.1
Laatste geomagnetische storm:18/09/2017Kp5 (G1)
Aantal zonnevlekkenloze dagen in 2017:56
Huidig periode aantal zonnevlekkenloze dagen:2

Deze dag in de geschiedenis*

Zonnevlammen
12015M2.1
22002M1.8
31998M1.8
42015M1.5
52002M1.5
ApG
1201544G3
2199634G2
3200327G1
4201618
5200412G1
*sinds 1994